Het Enneagram

Het Enneagram is een psychologisch model dat inzicht geeft in onbewuste overtuigingen en drijfveren. Het biedt een kader om persoonlijke patronen van denken, voelen en doen beter te begrijpen. En het geeft zicht op de onderlinge dynamiek tussen mensen. Ieder mens is uniek en bezit essentiële eigenschappen, kwaliteiten en valkuilen. Met het Enneagram kun je jezelf ‘onder de loep’ nemen. Je ontdekt je drijfveren en automatismen. Vervolgens kun je ervoor kiezen om je te bevrijden van deze automatismen, ze te accepteren of te gaan ontwikkelen. Het Enneagram gaat in op een driedeling in elke mens: het denken, het voelen en het doen. Daarin worden negen verschillende referentiekaders waarmee mensen in het leven staan, zichtbaar. Het Enneagram biedt een soort plattegrond voor zelfkennis en geeft antwoord op de vraag: Welke strategie heeft bij mij en jou de overhand? Wat betekent dat voor hoe wij met elkaar omgaan? In welke richting kan ik mij ontwikkelen en wat zal een terugkerend thema voor mij blijven?

enneagram

Drie centra: hart, hoofd en buik

Harttypen (2, 3 en 4) bewegen zich in de wereld via relaties. Ze worden ook wel imagotypen genoemd, omdat ze vooral bezig zijn met hoe anderen hen zien en met hen omgaan. Ze hebben andermans behoeften en stemmingen snel door en reageren daarop. Ze hechten grote waarde aan erkenning door anderen. Relaties bestrijden gevoelens van leegte en schaamte dat bij deze typen hoort. Hartmensen hebben de neiging om problemen vanuit verbondenheid met anderen op te lossen. In conflictsituaties kijken ze vooral naar de intermenselijke relaties.

Hoofdtypen (5, 6 en 7) zijn geneigd het leven te benaderen via hun denken. Ze hebben een sterk vermogen om denkbeelden te analyseren en met elkaar in verband te brengen. Denken is voor hen een manier om hun angst voor een potentieel gevaarlijke wereld te beteugelen. Hoofdmensen hebben de neiging problemen op te lossen door erover na te denken. In conflictsituaties zullen ze concepten, ideeën en werkwijzen analyseren en zich terugtrekken uit de relatie.

Buiktypen (8, 9 en 1) staan in de wereld door te zijn. Ze beslissen en handelen naar wat hun intuïtie hen ingeeft. Ze ervaren zichzelf fysiek ten opzichte van mensen en situaties. Woede is de brandstof die hen energie geeft en actief maakt. Ze zijn geneigd zichzelf te vergeten omdat ze zich niet bewust zijn van hun eigen ware prioriteiten.

Buikmensen hebben de neiging om problemen instinctief op te lossen, vanuit hun buik. In conflictsituaties zijn ze geneigd te vechten of te vluchten. Ze volgen hun eerste vitale impuls.

 

Negen typen in een notendop

Type 1 | De hervormer
De hervormer heeft hoge normen en waarden en eist van zichzelf en van anderen daaraan te voldoen. Hij ziet gemakkelijk wat fout is en wat verbeterd kan worden. Hij heeft hoogstaande idealen en veel zelfdiscipline en heeft de neiging anderen te vertellen hoe het zit en wat ze moeten doen. Hij is principieel en kan overkomen als zeer kritisch of minachtend.

Basisangst: De angst tekort te schieten, slecht of corrupt te zijn.
Copingstijl: Gedisciplineerd en kritisch zijn, fouten opmerken en corrigeren.
Ontwikkeling: Aanvaarden dat het leven onvolmaakt is. Speelsheid, compassie en blijmoedige gelatenheid ontdekken.

Type 2 | De helper
De helper is zeer gevoelig voor behoeften van anderen. Hij wil graag belangrijk zijn in het leven van anderen en gewaardeerd worden als een hartelijk en goed iemand. Als de waardering uitblijft kan boosheid ontstaan. Relaties zijn belangrijker dan resultaten. Hij kan afhankelijkheid scheppen en bezitterig zijn naar degenen die hem dierbaar zijn.

Basisangst: De angst het niet waard te zijn om geliefd te worden.
Copingstijl: Aanpassen en zorgen voor anderen.
Ontwikkeling: Nederigheid en de eigen behoeften en verlangens ontdekken.

Type 3 | De bereiker
De bereiker is diplomatiek, charmant en ambitieus. Hij krijgt veel voor elkaar en geniet van de aandacht voor zijn succes. Hij wil de beste zijn in wat hij doet. Hij heeft altijd meer te doen dan haalbaar is in de tijd. Hij is een goede teamspeler waarbij het resultaat belangrijker is dan de relatie. Hij gaat contact uit de weg als hij bang is niet te voldoen aan de verwachtingen.

Basisangst: De angst waardeloos of zonder waardering te zijn.
Copingstijl: Taakgericht en succesvol zijn in wat gedaan moet worden.
Ontwikkeling: Tijd nemen voor rust, zelfreflectie, voelen en genieten. Zijn in plaats van doen.

Type 4 | De individualist
De individualist is ongewoon, diepzinnig en melancholisch. Hij heeft het gevoel dat er iets wezenlijks ontbreekt, verlangt naar schoonheid en diepgaand emotioneel contact. Hij voelt zich vaak anders dan anderen en daardoor soms onbegrepen en eenzaam. Hij is weinig gedisciplineerd, licht geraakt en neigt naar somberheid.

Basisangst: De angst om zonder persoonlijke betekenis of identiteit te zijn.
Copingstijl: Gevoelens vasthouden en zoeken naar ideale liefde of omstandigheden.
Ontwikkeling: Focus op wat positief is in het hier en nu. Waardeer het gewone en zoek evenwichtigheid.

Type 5 | De onderzoeker
De onderzoeker is analytisch, onafhankelijk en vaak in gedachten verzonken. Hij is meer gericht op inhoudelijke kwesties en kennis dan op menselijk contact. Houdt kennis en tijd graag voor zichzelf. Hij ervaart mensen vaak als opdringerig en eisend.

Basisangst: De angst om nutteloos, incapabel of incompetent te zijn.
Copingstijl: Analytisch en taakgericht zijn, doen wat gedaan moet worden.
Ontwikkeling: Verbinden met levensenergie, gevoelens toelaten. Lichamelijke activiteit ontplooien, verbinding met mensen aangaan.

Type 6 | De loyalist
De loyalist is serieus, betrouwbaar en betrokken. Hij twijfelt aan de dingen en de mensen om hem heen. Is gevoelig voor veiligheid en zekerheid. Hij vermijdt gevaar of gaat er recht op af. Ten opzichte van mensen en informatie ook vaak argwanend. Sterke gerichtheid op risico’s en onvoorziene problemen. Heeft meestal geen sterk zelfvertrouwen, wel behoefte om erbij te horen.

Basisangst: De angst zonder steun of leiding te zijn.
Copingstijl: Waakzaam, alert, tast de omgeving af op wat fout kan gaan. Vermijdt het gevaar (fobisch) of daagt het gevaar juist uit (contrafobisch).
Ontwikkeling: Leer vertrouwen en leer omgaan met angst. Accepteer onzekerheid en onveiligheid als deel van het leven.

Type 7 | De avonturier
De avonturier is enthousiast, optimistisch en spontaan. Hij houdt van plezier maken en iets nieuws in gang zetten. Hij heeft een actieve en snelle geest. Zelfdiscipline en taken afmaken zijn lastig. Als iets vervelend of saai wordt, richt hij zijn aandacht op iets leukers. Hij heeft de neiging tot vluchten en tot het idealiseren van toekomstige mogelijkheden.

Basisangst: De angst om tekort te komen of onafgebroken te lijden.
Copingstijl: Plannen maken voor interessante en plezierige activiteiten of mogelijkheden.
Ontwikkeling: Sta stil bij pijn en oncomfortabele emoties. Stop met vluchten en idealiseren, richt de aandacht op het hier en nu.

Type 8 | De uitdager
De uitdager is zelfverzekerd, direct en dominant. Hij neemt als vanzelf de leiding en is graag een steunpilaar voor anderen. Hij hecht veel waarde aan sterk, eerlijk en betrouwbaar zijn en houdt ervan om mensen uit te dagen en te confronteren. Over het algemeen krijgt hij veel voor elkaar en vertouwt hij alleen zichzelf. 

Basisangst: De angst kwetsbaar te zijn of beheerst te worden door anderen.
Copingstijl: Persoonlijke kracht inzetten en confronteren om respect te krijgen.
Ontwikkeling: Eigen kwetsbaarheid toelaten en inbreng en waarheid van anderen respecteren.

Type 9 | De vredestichter
De vredestichter is gemoedelijk en inschikkelijk. Hij kan alle standpunten overzien en houdt eerder rekening met de persoonlijke voorkeuren van anderen dan van hemzelf. Hij houdt van harmonieus en aangenaam leven. Hij vermijdt liever moeilijke situaties of werken onder druk en zal anderen ook niet onder druk zetten.

Basisangst: De angst verbondenheid te verliezen, angst voor fragmentatie.
Copingstijl: Vergeet zichzelf , kent de eigen prioriteiten niet, om de vrede te bewaren.
Ontwikkeling: Eigen meegaandheid en passiviteit onderzoeken. ‘Wat wil ik?’ in plaats van ‘Wat willen anderen?’